Yüksek maliyetleri sebebiyle
kısıtlı kullanılabilen mevcut sismik izolasyon ve sönümleyici sistemlerine
alternatif geliştirilen yerli üretim TnT sismik sönümleyici, ABD ve
Türkiye'deki testlerden başarıyla geçti.
Patenti alınan
sönümleyici, depreme dayanıklı hale getirilmesine karar verilen konutların
tahliye edilmeden hızlı, ekonomik ve güvenli biçimde güçlendirilmesini
sağlayacak.
"Etkin bir
şekilde kullanılacağını düşünüyoruz"
GTÜ İnşaat
Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Bülent Akbaş, projede Amerikalı
bilim insanlarıyla çalıştıklarını, elde edilen sonuçların "Engineering
Structures" ve "Journal of Constructional Steel Research"
dergilerinde yayımlandığını söyledi.
Akbaş, Türkiye'de
güçlendirmenin çoğunlukla mevcut yapıya yeni taşıyıcı elemanların eklenmesiyle
sağlandığını kaydetti.
Geleneksel güçlendirme
çalışmalarında binaların tahliye edilmesi gerektiğini aktaran Akbaş, şöyle
devam etti:
"Maliyetleri de
yüksek. Bunun yerine bu tür sönümleyicilerle insanların evlerinden dışarı
çıkmalarını gerektirmeyecek bir güçlendirme yöntemi geliştirdik. Bunun etkin
bir şekilde kullanılacağını düşünüyoruz. Deprem sırasında yapıya giren bir
enerji var. Bu enerjinin bir kısmı, yapıda kendisini hasar olarak gösteriyor.
(Deprem sönümleyici) Deprem enerjisi yapıya birden bire geldiğinde, bütün
enerjiyi kendisine çekerek sönümlüyor. Böylece yapının çoğu zaman hasar
görmeden ayakta kalmasını sağlıyor. Dünyada bunun literatürdeki teknik adı;
burkulması önlenmiş çapraz eleman. Bununla ilgili çalışmalar onlarca yıldır
literatürde var, devam ediyor. Bunun farkı diğerlerine göre oldukça ekonomik
olması, daha fazla enerji yutabilmesi ve hızlı üretime müsaade etmesi."
Akbaş, sönümleyicinin,
binanın performansını yükseltebileceğini aktararak, "Maraş depremlerinde,
bölgedeki sanayi tesislerimiz ciddi hasarlar gördü. Uzun süre üretime ara
vermek zorunda kaldılar. Bu deprem sönümleyici cihazımız, endüstri yapılarında
özellikle çok daha hızlı bir şekilde taşıyıcı sistemlerin güçlendirilmesine
izin verecektir." diye konuştu.
"Bir an önce
hızlı, ekonomik yöntemlerle bina stokunu güçlendirmemiz gerekiyor"
Sönümleyicinin Amerika
ve Türkiye'de yapılan testlerden başarıyla geçtiğini ifade eden Akbaş, "Bu
deneysel çalışmalarda özellikle ülkemizdeki mevcut yapı stoku dikkate alınarak,
beton dayanımı düşük, sismik olarak iyi detaylandırılmamış, olası bir depremde
ağır hasar alacak bir çerçeve üzerinde bu sönümleyici cihazımız denendi ve
oldukça iyi bir performans gösterdi." dedi.
Akbaş, üretim
aşamasında olduklarını ve üzerinde çalıştıkları birkaç proje olduğunu
anlatarak, sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bir ev sahibinin
uygun krediyle ödeyebileceği miktarlarda bedelde tutacağız. Şu anda aşırı bir
talep var. Şöyle düşünün; riskli bir binada oturuyorsunuz, elinizde böyle bir
imkan var. Biz 'Ciddi bir mühendislik çalışmasıyla o binayı olabilecek en
kuvvetli depremde ayakta tutabiliriz' diyoruz. Sanayi tesislerinde bunu zaten
çok rahatlıkla kullanabiliriz. Hiçbir sıkıntımız yok ama bina türü yapılar
önceliğimiz. Bir daha büyük bir depremde bu kadar fazla sayıda binanın
yıkılmasına ve can kaybına ülke olarak tahammülümüz yok. Bir an önce bu ve
varsa bunun gibi hızlı, ekonomik güçlendirme yöntemleriyle binalarımızı, mevcut
bina stokumu güçlendirmemiz gerekiyor."
"Yerel
yönetimlerin destek vermesiyle kullanımı yaygınlaşacak"
GTÜ İnşaat
Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Onur Şeker de piyasada beton dolgulu
pahalı ürünler bulunduğunu belirterek, bunların hastane ya da gökdelen gibi
özel tip yapılara uygulanabildiğini kaydetti.
Şeker, konut ve
fabrikalarda kullanılmak üzere daha hafif, yüksek performanslı ve düşük
maliyetli geliştirdikleri sönümleyicinin kullanımının, yerel yönetimlerin
destek vermesiyle yaygınlaşacağını söyledi.
Sönümleyicinin
özelliklerinden bahseden Şeker, "Olası bir Marmara depreminde hem can hem
de ekonomik kayıpları engelleyebileceğimizi düşünüyorum. Bu sistemle içeriden
ya da dışarıdan müdahale etme şansınız var. Binanın boşaltılmasına gerek
olmadan bir odanın kapatılarak, badana boya yapmak gibi etkisi olacak. Bazı
odalar bölgesel olarak kapatılarak, bu sistem entegre edilebilir. Mevcut
ürünlerle güçlendirme maliyeti, binanın yeniden yapım maliyetini geçebiliyor.
Bunun daha yaygınlaşabilmesi için karşılanabilir olması lazım binada oturan
kişiler tarafından." ifadelerini kullandı.
Şeker, sönümleyiciyle
endüstriyel yapılar için de ideal bir çözüm sunulduğunu vurgulayarak,
"Üretim durmadan dışarıdan müdahale etme şansınız oluyor." dedi.