Bencillik kavramının toplumsal olarak kültürel ve sosyal
bağlamda, dilbilimsel tanımının ötesinde farklı biçimlerde algılanan ve
yorumlanan bir kavram olduğunu kaydeden Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir,
“Psikolojik açıdan bencillik kavramı, kişinin yalnızca kendini ve kendi
menfaatlerini gözetmesi, yaşamsal seçim ve davranışlarında salt kendi
çıkarlarını eylemlerinin merkezine alarak hareket etmesi olarak tanımlanabilir.
Bir başka deyişle, bencillik, kişinin sadece kendi menfaatlerine odaklanması,
odaklandığı kişisel menfaatleri uğruna bir başkasının duygusunu, düşüncesini ve
isteklerini gözetmemesi ile birlikte kendi dışındaki herkesi yok sayması olarak
tanımlanabilir.” diye konuştu.
Kişinin kendi menfaatlerini gözetmesi ve çıkarlarını
düşünerek hareket etmesinin bencillik kavramı ile karıştırılmaması gerektiğini
belirten Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir, “Kendi istek ve
ihtiyaçlarımıza sahip çıkmak, önemsemek, seçimlerimizi bu doğrultuda yapmak,
istek ve ihtiyacımıza yönelik amaçlı davranış sergilemek; psikolojik sağlığın
ve iyilik halinin en önemli yordayıcılarından biridir. Burada ayırıcı nokta
olarak, kişinin yalnızca kendisinin değil, bir başkasının da ihtiyaç ve
isteklerini gözetebilme becerisi örnek verilebilir.” dedi.
Bencilliğin bir savunma mekanizması olmadığını kaydeden
Uzman Klinik Psikolog Penbesel Özdemir, “Tehlike veya zarar veren bir uyaran
algıladığımızda ya da endişe karşısında bilindışı süreçler ile ilişkili olarak
birtakım psikolojik stratejiler, savunma mekanizmaları devreye girer. Bencillik
bir savunma mekanizması değildir. Bencilliğin bir diğer ucundaki aşırı
fedakarlık kavramı savunma mekanizmalarımız ile ilişkili olabilir. Örneğin
birey, iç dünyasında yaşadığı bencil duygular ile olan çatışmasını dış dünyada
fedakarlık yaparak çözümlemeye çalışır. Dünya ile kurduğu ilişkide hayatı
talepkar olarak algılayan kişi, kendisini sürekli talepleri karşılamak zorunda
hisseden bir yapıya bürünebilir ve bu durum psikolojik açıdan oldukça zorlayıcı
olabilir.” diye konuştu.
İlişkilerdeki bencilliğe dikkat çeken Uzman Klinik
Psikolog Penbesel Özdemir, “Bencillik ve fedakarlığı iki farklı uçta bulunan
kavramlar olarak ele aldığımızda; eğer bir ilişkide karşınızdaki kişi yalnızca
çıkar sağlamak için yanınızda oluyorsa veya sadece kendisine yardımınız dokunacağı
zaman sizi umursuyorsa yani bencil bir durum ile karşı karşıya kaldıysanız,
orada bir sınıra ihtiyacınız var demektir. Bir uçtaki bencillik, sizi diğer
uçtaki aşırı fedakarlığa doğru manipüle edebilir. Bu durum kişinin kendi yönünü
kaybetmesine veya kendi ihtiyaçlarını dahi fark edemeyeceği bir konuma
geçmesine neden olabilir. Dolayısıyla bencillik karşısında bizi koruyan
sınırlara ihtiyacımız vardır.” uyarısında bulundu.
Bencilliğin insan ilişkilerinde yıkıcı bir etkiye sahip
olduğunu ve ilişkinin dinamiğini bozabileceğini vurgulayan Uzman Klinik
Psikolog Penbesel Özdemir, “Yalnızca bireysel olarak değil, toplumsal olarak da
birtakım ciddi problemlere sebep olabilir. Bencillik nedeniyle insan
ilişkilerindeki bağ güvensiz bir zemine kayar. Kişilerin ilişkilerde empatiden
yoksun bir konuma geçmesine neden olabilir. Bu durum, toplumsal yapıyı olumsuz
yönde etkiler. Bencillik ile atılan adımlar, ilişkilerde sınır ihlaline yol
açabilir. Bu sebeple, empati becerimizi geliştirmek ve ilişkilerde sağlıklı sınırlar
inşa edebilmek için psikolojik bir destek almak önemlidir.” diye konuştu.