İnsülin, pankreas tarafından üretilen ve kan şekerinin
enerji olarak kullanılmak üzere hücrelere girmesine izin veren, anahtar gibi
davranan bir hormondur. Hamilelik sırasında vücut daha fazla hormon üretir ve
kilo alımı gibi diğer değişikliklerden geçer. Bu değişiklikler, hücrelerin
insülini daha az etkili bir şekilde kullanmasına neden olur, buna insülin
direnci denir. İnsülin direnci vücudun insülin ihtiyacını artırır. Gestasyonel
diyabet, vücudun hamilelik sırasında yeterli insülin üretememesi durumunda
ortaya çıkar. Tüm hamile kadınlar, hamileliğin son dönemlerinde bir miktar
insülin direncine sahiptir. Bununla birlikte, bazı kadınlarda hamilelikten önce
de insülin direnci bulunmaktadır. Bu kişiler gebeliğe artan insülin ihtiyacı
ile başlar ve bu nedenle gestasyonel diyabet riski daha da yükselir.
Gestasyonel diyabet, tipik olarak herhangi bir semptom
göstermez. Tıbbi geçmiş ve herhangi bir risk faktörü olup olmadığı gestasyonel
diyabetin olabileceğini düşündürebilir, ancak emin olmak için test yaptırılması
gerekir. Bu risk faktörlerinden bazıları gebelerde aşırı kilo alımı olabilir.
Çok su içmek, çok sık idrara çıkmak, idrarda glikoz saptanması, tekrarlayan
idrar yolu enfeksiyonları ya da vajinal enfeksiyonlar, bulantı veya halsizlik
gebelik şekerini işaret ediyor olabilir. Bunu saptamak için de şeker yükleme
testi yapılmaktadır.
Gebelik şekeri bebekte gelişme geriliği, bazen anne
karnında can kaybı riskinde artış, plasentanın erken yaşlanması ya da iri bebek
durumundan dolayı doğum travmalarına yol açabilmektedir. O nedenle gebelik
şekerinin belirlenen sınırlarda olması gerekir. Şeker yükleme testi zararlı bir
test değildir. Aksine iri bebek, erken doğum, ölü doğum, doğacak bebekte
solunum problemi ya da hipoglisemi görülmesi, ilerleyen dönemlerde obezite gibi
riskleri önlemek için yapılması gereken bir testtir.
Şeker yükleme testi yani oral glukoz tolerans testi,
vücudun şekere karşı tepkisini ölçer. Gebenin tıbbi durumuna göre testin nasıl
yapılacağı belirlenir. 50 gr. şeker yüklemesi gebenin aç ya da tok olmasına
bağlı olmadan yapılabilir. Doktor kontrolünde 50 gram şeker içeren bir solüsyon
gebeye içirilir. Bu içildikten 1 saat sonra kan şekeri ölçülür. Eğer şeker 140
üzerinde çıkarsa gebe şüpheli olarak değerlendirilir ve buna istinaden ek 100 gram
OGTT istenir.100 gram OGTT’de açlık 95 mg/dL, 1. saat 180, 2. saat 155, 3. saat
ile 140 mg/dL altında olması gerekir.
Eğer 2 değer eşit veya yüksekse gebelik şekeri tanısı konur. Bir diğer
şeker tarama testi olan 75 gram OGTT ise açlık 92 mg/dL, 1. saat 180, 2. saat
153 mg/dL’nin altında olması beklenir. Eğer bir değer eşit veya yüksekse
gebelik şekeri tanısı konur. 75 gram şeker yüklemesi ya da 100 gram şeker
yüklemesi testi arasında bir fark olmaz. Anne adayı en az 8-12 saat açlıkla
teste gider. Öncelikle açlık kan şekeri ölçülür. Sonrasında 75 veya 100 gramlık
şeker içeren solüsyon 5-10 dk. içinde tüketilir. Buna istinaden anne adayının
1. 2. ve 3. saatlerde şeker değerine bakılır.
Şeker yükleme testinin aç yapılıp yapılmayacağı,
verilecek glikoz miktarına göre değişebilmektedir. 50 gramlık formda yapılırsa
açlık ya da tokluk fark etmez, 75 ya da 100 gramlık formu yapılırsa en az 8-12
saat açlık istenir. Anne adayının gebelikte şekeri yüksek çıkarsa, düzenli
aralıklarla kan şekerinin ölçülmesi, ilaç ya da insülin tedavisi ve bir
beslenme diyet uzmanından destek alınarak anne adayına sağlıklı bir beslenme
programı oluşturulması gerekir. Gebelikte bu dönemde orta derecede egzersiz
yapılması önem taşır. Yürüyüş de gebelikte önemlidir. Bunun yanında tüm
kontrollere düzenli gidilmesi gerekmektedir. Burada amaç, anne adayının şekerinin
belirli aralıklarda tutulmasıdır. Yaşam tarzı değişiklikleri bu anlamda önem
taşımaktadır.