Rusya sınırına yaklaşık 300 kilometre mesafedeki Vilnius'ta
düzenlenecek NATO Zirvesi, üye ülkelerin devlet ve hükümet başkanlarının
katılımıyla 11-12 Temmuz'da gerçekleşecek. Üyeliğe davet edilen ülke sıfatıyla
İsveç'in yanı sıra Japonya, Güney Kore, Avustralya ve Yeni Zelanda da zirvede
liderler düzeyinde temsil edilecek. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy
de zirve için Vilnius'ta olacak.
Batılı ülkelerin yetkilileri, NATO'nun yılda bir kez yapılan
olağan zirve toplantısının eski Sovyet Cumhuriyeti olan Litvanya'da
düzenlenmesinin Rusya'ya mesaj niteliği taşıdığını dile getiriyor.
Sovyetler Birliği'nden 1990'da ayrılan ilk cumhuriyet olan
Litvanya, 2004'te İttifak'a üye oldu. NATO yetkilileri, Ukrayna'nın da Litvanya
gibi NATO yolunda ilerlemesine Rusya'nın müdahil olamayacağını sık sık
tekrarlıyor. Zirvenin, Rusya sınırına 300 kilometre mesafedeki Vilnius'ta
yapılmasının bu bakımdan bir mesaj taşıdığı ifade ediliyor.
Ukrayna 3 ana başlıkta konuşulacak
Finlandiya'nın katılımıyla üye sayısı 31'e çıkan NATO'nun bu
zirve toplantısında ele alınacak konular çoğunlukla Ukrayna ve Rusya bağlantılı
olacak. Zirvedeki Ukrayna başlığının 3 ana unsuru bulunuyor.
Bunlardan birincisi Rusya ile savaşan Ukrayna'ya askeri
desteğin artırılması. NATO ülkelerinin uzun vadeli, birkaç yılı kapsayan bir
destek programı üzerinde anlaşması bekleniyor.
Programla Ukrayna'nın elindeki Sovyet döneminden kalma
askeri malzemelerin NATO standartlarına dönüştürülmesi hedeflerden ilkini
oluşturuyor. Bunun için Ukrayna ordusunun elindeki envanterin modernize
edilmesi gerekiyor.
NATO-Ukrayna Konseyi ilk toplantısını yapacak
Ukrayna bağlantılı ikinci unsur bu ülkeyle siyasi
ilişkilerin bir üst seviyeye çıkarılması. Bu amaçla NATO-Ukrayna Konseyi
oluşturulacak ve Konsey ilk toplantısını Vilnius'ta yapacak. İsveç'in de yer
alacağı toplantıya Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy katılacak.
Tarafların daha önce NATO-Ukrayna Komisyonu temelinde
yürütülen ilişkileri, bundan böyle NATO-Ukrayna Konseyi kapsamında devam
edecek.
İlişkinin Konsey seviyesine çıkarılmasıyla NATO ve Ukrayna
istişareden ziyade eşit taraflar olarak birlikte siyasi kararlar alabilecek ve
işbirliği yapmak daha kolay hale gelecek.
Ukrayna'nın üyeliği
Üçüncü unsuru ise Ukrayna'nın NATO üyeliği konusu
oluşturuyor. Zirvede NATO ülkelerinin 15 yıl önce Bükreş'te olduğu gibi
Ukrayna'nın İttifak'a üye olacağını teyit etmesi bekleniyor. Ancak bunun ne
zaman ve nasıl olacağı konusunda kesin bir mesaj verilmesi mümkün görünmüyor.
Bunun nedeni ise Ukrayna'da şu anda savaşın devam etmesi.
Ukrayna'nın Rusya ile savaşı devam ederken NATO üyeliğine kabul edilmeyeceği
daha önce çok açık biçimde ifade edildi.
Gerekçe ise NATO'nun şu anda Rusya-Ukrayna Savaşı'nda
doğrudan taraf olmak istememesi. Ukrayna'nın savaş devam ederken İttifak'a
kabul edilmesi, NATO topraklarında savaş olması, bir müttefikin saldırıya uğraması
anlamına gelecek.
Bu durumda NATO'nun kuruluş anlaşmasının "bir müttefike
yapılan saldırıyı tüm müttefiklere yapılmış" sayan 5. maddesinin harekete
geçirilmesi gerekecek. Bu da NATO'nun doğrudan Rusya ile çatışmaya
sürüklenebilmesi anlamına geliyor ve NATO bunu istemiyor.
Ancak savaş bittikten sonra NATO'nun bu ülkeye nasıl ve ne
tür güvenlik garantileri verebileceği liderler tarafından Vilnius'ta
konuşulacak. Güvenlik garantileri konuda NATO yetkilileri herhangi bir
ayrıntıya girmiyor.