20 milyon kayıtlı seçmen ülke genelinde kurulan 10 bin 760
sandıkta yeni cumhurbaşkanını seçmek için sandık başına gidecek. Yurt dışındaki
Özbek vatandaşları da aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 39 ülkede kurulan 55
sandıkta oylarını kullanabilecek.
Seçimde oy verme işlemi yerel saatle 08.00'de başlayacak
20.00'de sona erecek.
Seçimi çok sayıda ülke ile Avrupa Güvenlik ve İşbirliği
Teşkilatı, Türk Devletleri Teşkilatı, İslam İşbirliği Teşkilatı, Şanghay
İşbirliği Örgütü ve Bağımsız Devletler Topluluğunun da aralarında bulunduğu
kuruluşlardan 800'e yakın uluslararası gözlemci takip edecek. Seçim sırasında 2
binden fazla yerli ve yabancı gazeteci görev yapacak.
Seçimlerde dört aday yarışıyor
Özbekistan yasalarına göre seçimde Özbekçeyi iyi bilen, 35
yaşını dolduran, son 10 yılda ülkede sürekli yaşayan ve sadece siyasi partiler
tarafından aday gösterilen Özbek vatandaşları cumhurbaşkanı adayı olabiliyor.
Seçimde parlamentonun alt kanadı Yasama Meclisinde temsil edilen
5 siyasi partinin aday gösterdiği dört isim yarışıyor.
Özbekistan Liberal Demokrat Partisinden yeniden aday gösterilen
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in yanı sıra Halk Demokrat Partisinden Uluğbek
İnoyatov, Özbekistan Ekoloji Partisinden Abduşukur Hamzayev ve Adalet Sosyal
Demokrat Partisinden Roba Mahmudova'nın yarıştığı seçimlerde Milli Diriliş
Partisi ise Liberal Demokrat Parti adayı Mirziyoyev'i destekliyor.
Seçimlerin favorisi olarak son dönemde ülkede açılım ve
reformlar başlatan Cumhurbaşkanı Mirziyoyev öne çıkıyor.
Adayların seçim programları
Cumhurbaşkanı adayları, seçim programlarında ülkenin siyasi ve
sosyal-ekonomik alanlarda öngördükleri reform ve değişimler ile ülkeyi
kalkındırma hedeflerine yer veriyor.
Seçimin tek kadın adayı Mahmudova, ülkede özgürlük, fırsat
eşitliği, adalet, dayanışma, sosyal koruma ve güvenliğin sağlanmasını ve
bağımsız adli yargının geliştirilmesini temel kriter olarak öne çıkarırken
Özbekistan'ın güçlü bir sosyal devlet olarak demokratik yolda ilerlemesini
amaçlıyor.
İnoyatov da "Sosyal adalet ve eşitlik" sloganıyla
seçim kampanyasını yürütürken programında sosyal devletin, istikrarlı bir
toplumun ve müreffeh bir yaşamın temeli olarak güçlü bir sosyal politikanın
yürütülmesini, dar gelirlilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesini, gelir
düzeyine bağlı olarak farklılaştırılmış vergilendirme sisteminin getirilmesini,
orta vadede ülkedeki yoksulluk seviyesinin yarıya indirilmesini ve sosyal
yönelimli piyasa ekonomisi oluşturarak devletin düzenleyici rolünün
güçlendirilmesini hedefliyor.
Seçim kampanyasında "Yeşil Kalkınma İçin" sloganıyla
öne çıkan Hamzayev de ülkede "yeşil" ekonomiye dayalı üretimin
artırılmasını ve çevre dostu teknolojilere geçişte devlet desteğinin
sağlanmasını, "yeşil" sektörün ekonomideki payının artırılmasını,
çevre mevzuatının geliştirilmesini, ülkede ekolojik istikrarı ve doğal
kaynakların etkin ve akılcı kullanılmasını, ülkenin sürdürülebilir kalkınmasının
sağlanmasını ve “yeşil” ekonomiye geçişin hızlandırılmasını planlıyor.
Seçimlerin favori adayı Mirziyoyev de 2030'a kadar gayrisafi
yurt içi hasılanın (GSYİH) 2 kat artırılarak 160 milyar dolara, kişi başına
düşen GSYİH'yi ise 2 bin 200 dolardan 4 bin dolara çıkarılmasını, Özbekistan'ı
"ortalamanın üzerinde gelire sahip ülke" sıralamasına girmesini
hedeflerken 2030'da özel sektörün GSYİH'deki payının yüzde 85'e çıkarılmasını,
ülkenin ihracat hacmini 2 kat artırarak 45 milyar dolara ulaştırılmasını,
"yeşil" enerjinin payının yüzde 14'ten yüzde 40'a çıkarılmasını,
vergi oranlarının düşürülmesini, yerel yönetimlerin yetkililerinin
artırılmasını, ceza hukukunun liberalleştirilmesini, sosyal sektör ve sağlık
hizmetlerine ayrılacak kaynakların iki kat artırılmasını ve ülkesinin Dünya
Ticaret Örgütüne üye olmasını amaçlıyor.
Anayasa değişikliği referandumu
30 Nisan'da yapılan referandumda yüzde 90,21 oy ile kabul edilen
yeni anayasa 6 kısım ve 155 maddeden oluşuyor. Değişiklikler yapılarak yüzde 65
yenilenen anayasaya 27 yeni madde eklenerek, madde sayısı 128'den 155'e,
anayasa normları ise 275'ten 434'e çıkarıldı.
Özbekistan'ın ilk defa sosyal, laik ve hukuk devleti olarak
tanımlandığı yeni anayasada, devletin sosyal yükümlülüklerine ilişkin normlar 3
kat artırıldı.
Devletin yönetim şeklinin Cumhuriyet olduğu vurgulanan yeni
anayasada, Özbekistan'da sosyal yaşamın siyasi kurumlar, ideolojiler ve
fikirlerin çeşitliliği temelinde geliştiği, hiçbir ideolojinin devletin
ideolojisi olarak kabul edilmediği belirtildi.
Yeni anayasaya göre, 2026'dan itibaren il ve ilçe belediye
başkanları aynı anda il veya ilçe meclisi başkanlığı görevine seçilemeyecek,
parlamentonun üst kanadı olan Senato'da üye sayısı 100'den 65'e indirilecek.
Karakalpakistan Özerk Cumhuriyeti'nin statüsüyle ilgili herhangi
bir değişikliğin yapılmadığı anayasada cumhurbaşkanıyla ilgili yeni
düzenlemeler getirilirken bu çerçevede cumhurbaşkanının bazı görev ve yetkileri
parlamentoya devredildi, cumhurbaşkanının görev süresi ise 5 yıldan 7 yıla
çıkarıldı.
Mirziyoyev, ilk Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'un vefatının
ardından Aralık 2016'da gerçekleştirilen cumhurbaşkanı seçiminde 3 rakibi
karşısında seçmenlerin yüzde 88,61, 2021 seçimlerinde ise 4 rakibi karşısında
seçmenlerin yüzde 80,1 oyunu alarak iki kez cumhurbaşkanı seçilmişti.